Spis treści:
- 1. Wstęp
- 2. Hydranty wewnętrzne – rodzaje
- 3. Hydranty wewnętrzne – zakres stosowania
- 4. Hydranty wewnętrzne do czego służą?
- 5. Podsumowanie
- 6. Źródła
Szacowany czas czytania 8-10 minut.
1. Wstęp
Hydrant wewnętrzny to dla większości osób urządzenie oczywiste i łatwe do rozpoznania. Jednakże pomimo wymogu powszechnego zastosowania w wielu budynkach hydrantów wewnętrznych, niezwykle rzadkie jest ich wykorzystanie w czasie pożaru przez użytkowników tych budynków. Jest to bardzo dziwne, ponieważ hydrant wewnętrzny to nic innego jak wąż z prądownicą, podłączony do zaworu, do którego dopływa woda pod odpowiednim (do optymalnego użycia) ciśnieniem. Zestaw tych elementów jest praktycznie tożsamy ze sprzętem używanym przez profesjonalistów – strażaków. Znacząco zwiększa to możliwość ugaszenia pożaru w jego pierwszej fazie. Żeby odczarować te urządzenia przyjrzyjmy się im trochę bliżej.
2. Hydranty wewnętrzne – rodzaje
W przepisach [1] wskazane są trzy rodzaje hydrantów (25, 33, 52) oraz jeden inny punkt poboru wody do celów przeciwpożarowych – zawór hydrantowy 52 (hydrant bez węża i prądownicy, stanowiący nawodniony pion, pod odpowiednim ciśnieniem, z możliwością zasilenia przez samochód strażacki).
Liczby w nazwie określają średnicę wewnętrzną węża w milimetrach. Hydranty wewnętrzne przeznaczone są do wykorzystania przez użytkowników budynku. Zawory hydrantowe w zamyśle przeznaczone są do wykorzystania przez strażaków. W teorii miały zwiększać ich szybkość działania. Jednakże zawory okazywały się być niesprawne, a co za tym idzie zawodne. A kto jak kto, ale strażak, ostatnie czego chce, to być podczas działań gaśniczych zawiedzionym przez sprzęt.
Hydranty różnią się też zastosowanym w nich rodzajem węża. Hydranty 25 i 33 mają węże półsztywne (są na tyle elastyczne, że zwinięcie ich w krąg nie zamyka ich przekroju). Hydranty 52 posiadają węże płaskoskładane (w stanie spoczynku zamykają swój przekrój).
Z cechy węża (półsztywny, płaskoskładany) wynika jego obsługa. Hydrant 25 i 33 z wężami półsztywnymi montowany jest w szafkach hydrantowych na zwijadłach. Umożliwia to rozwinięcie określonej długości węża potrzebnej do przeprowadzenia działań gaśniczych. Hydranty 52 są umiejscowione w szafkach hydrantowych w kręgach, harmonijce lub koszu hydrantowym. Jednakże do przeprowadzenia działań gaśniczych należy na wstępie rozwinąć cały wąż, pamiętając o tym, aby nie skręcił się w trakcie napełniania go wodą.
Średnica węża wpływa na również na parametr wydajności hydrantu. Minimalne wymagane wydajności hydrantów wynoszą: hydrant 25 – 1 dm3/s; hydrant 33 – 1,5 dm3/s; hydrant 52 – 2,5 dm3/s.
Aby uzyskać odpowiednią wydajność konieczne jest zapewnienie określonego minimalnego ciśnienia, które wynoszą odpowiednio:
– zawór hydrantowy 25 – 0,2-1,2 MPa
– zawór hydrantowy 33 i 52 – 0,2–0,7 MPa
3. Hydranty wewnętrzne – zakres stosowania
Nie wszystkie budynki wymagają wyposażenia je w hydranty wewnętrzne. W zależności od przeznaczenia budynku, w przepisach określono w jakie hydranty powinien on zostać wyposażony. Upraszczając ten podział przedstawia się on następująco:
– Hydranty 25 są przeznaczone dla budynków zaliczonych pod względem pożarowym do kategorii zagrożenia ludzi (w skrócie ZL),
– Hydranty 33 przeznaczone są dla garaży,
– Hydranty 52 przeznaczone są do stosowania w budynkach produkcyjno-magazynowych (w skrócie PM).
– Zawory hydrantowe 52 muszą być stosowane w budynkach wysokich i wysokościowych o więcej niż jednej kondygnacji nadziemnej.
Podział na podane kategorie budynków wynika z zagrożenia pożarowego jakie może w nich wystąpić.
W budynkach ZL, dla których przeznaczony jest hydrant 25, pożar rozwija się względnie długo, poza tym jego wykrycie jest stosunkowo szybkie, ze względu na ilość osób przebywających w budynku. Dlatego stosowanie w tych budynkach hydrantu 25 – łatwego w obsłudze i dającego wystarczającą ilość wody jest uzasadnione.
Pożar garażu będzie zazwyczaj intensywny, jednakże charakteryzował się będzie ograniczoną powierzchnią. Dlatego hydrant 33 również łatwy w obsłudze, ale gwarantujący większą wydajność, sprawdzi się w działaniach gaśniczych.
Budynki produkcyjne lub magazynowe mogą charakteryzować się dużą powierzchnią i stosunkowo małą liczbą osób użytkujących tą powierzchnię. To może doprowadzić do późniejszego (względem budynków ZL) wykrycia pożaru. W tego typu budynkach nagromadzenie materiałów palnych sprzyja intensywności pożaru. Dlatego też stosowanie w tych budynkach hydrantów 52 jest wskazane. Zapewni on wysoką wydajność oraz zasięg rzutu prądu wody, potrzebny do skutecznego gaszenia pożaru z dalszej odległości. Należy jednak pamiętać, aby obsługa obiektu była odpowiednio dobrana (pod względem możliwości fizycznych do operowania prądownicą) oraz przeszkolona w zakresie użytkowania hydrantu.
Istnieją też wytyczne dotyczące rozmieszczenia hydrantów w budynku. Zasada przytoczona w przepisach określa, że zasięg hydrantów wewnętrznych w poziomie obejmuje całą powierzchnię chronionego budynku, strefy pożarowej lub pomieszczenia (należy pamiętać o wszelkiego rodzaju przeszkodach jak np. ściany), z uwzględnieniem:
– długości odcinka węża hydrantu wewnętrznego (30 m – hydranty 25 i 33; 20 m – hydranty 52)
– efektywnego zasięgu rzutu prądów gaśniczych (3m – w strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL, znajdujących się w budynkach o więcej niż jednej kondygnacji nadziemnej – przyjmowanego dla prądów rozproszonych stożkowych; 10 m – w pozostałych budynkach)
W przypadku pomieszczeń i stref pożarowych produkcyjnych i magazynowych dopuszcza się wyposażenie hydrantu 52 w dodatkowy wąż.
Hydranty lokalizuje się przy drogach komunikacji ogólnej: przy wejściach do budynku, w pobliżu klatek schodowych, na korytarzach, przy wejściach na poddasza, przy wyjściach ewakuacyjnych z pomieszczeń technicznych i magazynowych. W przypadku gdy hydrant ma chronić pomieszczenie zagrożone wybuchem, należy go zlokalizować poza tym pomieszczeniem.
Szczegółowe przyporządkowanie hydrantów wymienione jest w § 19 rozporządzenia [1]:
„1. Hydranty 25 muszą być stosowane w strefach pożarowych zakwalifikowanych do kategorii zagrożenia ludzi ZL:
1) na każdej kondygnacji budynku wysokiego i wysokościowego, z wyjątkiem kondygnacji obejmującej wyłącznie strefę pożarową zakwalifikowaną do kategorii zagrożenia ludzi ZL IV;
2) na każdej kondygnacji budynku innego niż tymczasowy, niskiego i średniowysokiego:
a) w strefie pożarowej o powierzchni przekraczającej 200 m2, zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II lub ZL V,
b) w strefie pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL III:
– o powierzchni przekraczającej 200 m2 w budynku średniowysokim, przy czym jeżeli jest to strefa pożarowa obejmująca tylko pierwszą kondygnację nadziemną, a nad nią znajdują się wyłącznie strefy pożarowe ZL IV, jedynie wtedy, gdy powierzchnia tej strefy pożarowej przekracza 1 000 m2,
– o powierzchni przekraczającej 1 000 m2 w budynku niskim.
2. Hydranty 33 muszą być stosowane w garażu:
1) jednokondygnacyjnym zamkniętym o więcej niż 10 stanowiskach postojowych;
2) wielokondygnacyjnym.
3. Hydranty 52 muszą być stosowane:
1) w strefie pożarowej produkcyjnej i magazynowej o gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m2 i powierzchni przekraczającej 200 m2;
2) w strefie pożarowej produkcyjnej i magazynowej o gęstości obciążenia ogniowego nieprzekraczającej 500 MJ/m2, w której znajduje się pomieszczenie o powierzchni przekraczającej 100 m2 i gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 1 000 MJ/m2;
3) przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych o powierzchni przekraczającej 200 m2 i gęstości obciążenia ogniowego przekraczającej 500 MJ/m2, usytuowanych w strefie pożarowej zakwalifikowanej do kategorii zagrożenia ludzi ZL I, ZL II, ZL III lub ZL V, znajdującej się w budynku niskim albo średniowysokim.
4. W strefach pożarowych, o których mowa w ust. 3 pkt 1, i przy wejściu do pomieszczeń magazynowych lub technicznych, o których mowa w ust. 3 pkt 3, dopuszcza się stosowanie hydrantów 33, jeżeli gęstość obciążenia ogniowego w tych strefach i tych pomieszczeniach magazynowych lub technicznych nie przekracza 1 000 MJ/m2.
5. Wymagania, o których mowa w ust. 2, nie dotyczą wolno stojących garaży na terenach zamkniętych podległych Ministrowi Obrony Narodowej.
6. Zawory 52 muszą być stosowane w budynkach wysokich i wysokościowych o więcej niż jednej kondygnacji nadziemnej.”
4. Hydranty wewnętrzne do czego służą?
Odpowiedź na to pytanie jest prosta i nasuwa się sama – do gaszenia pożarów. Koniec kropka. Jednakże ich wykorzystanie nie jest takie częste jakby się mogło wydawać. Z czego to może wynikać? Otóż z większej preferencji, ze względu na szybkość i obycie z gaśnicami, użytkowników budynków. Prawdopodobnie wynika to również z większego bezpieczeństwa użytkowania gaśnicy niż hydrantu. Do użycia gaśnic mogą również skłaniać, w przypadku ich użycia, mniejsze szkody materialne w porównaniu z użyciem hydrantu.
Do kwestii bezpieczeństwa użytkowania należy dodać, że hydrant należy używać wyłącznie po uprzednim odłączeniu dopływu prądu do budynku. Tutaj pojawia się problem, bo do obsługi hydrantu potrzebne już mogą być 3 osoby – gasząca, operująca zaworem, odłączająca dopływ prądu w budynku. Zanim zostanie odłączony prąd w budynku, pożar może rozwinąć się na tyle, że użytkownicy budynku nie będą w stanie go opanować.
To te przyczyny w większości tłumaczą odpowiedź na pytanie dotyczące rzadkiego stosowania hydrantów wewnętrznych przez użytkowników budynków.
5. Podsumowanie
Hydranty wewnętrzne stanowią istotny element wyposażenia przeciwpożarowego w wielu typach obiektów, a ich dobór wynika z charakteru zagrożeń pożarowych danego budynku. Umożliwiają one prowadzenie działań gaśniczych w początkowej fazie pożaru, zanim do akcji przystąpi straż pożarna, co znacząco zwiększa szansę na szybkie ugaszenie zarzewi ognia. Mimo swojej skuteczności są rzadko wykorzystywane przez użytkowników, głównie z powodu barier organizacyjnych i obaw eksploatacyjnych. Z tego względu równie istotne jak prawidłowy dobór i rozmieszczenie hydrantów jest szkolenie użytkowników oraz utrzymanie urządzeń w pełnej sprawności.
6. Źródła
1. Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 7 czerwca 2010 r. w sprawie ochrony przeciwpożarowej budynków, innych obiektów budowlanych i terenów (Dz. U. z 2023 r. poz. 822 t.j. ze zm.)